درد از همان ابتدای خلقت با بشر بوده است و انسان ها همیشه سعی داشته اند به طرق گوناگون با آن مبارزه کنند. یکی از شدیدترین این دردها، درد زایمان است كه مهم ترین و شایع ترین درد در سطح جامعه تلقى مى شود  تا حدی که شدت درد های دیگر با آن مقایسه می شوند. درد زایمان دردى جسمانى است که فرایند فیزیولوژیک به حساب مى که اغلب خانم ها برای رهایی از این درد، سزارین انتخابی را جایگزین زایمان طبیعی می کنند در حالی که فقط ۱۵ درصد از زایمان ها نیاز به سزارین دارد و آن هم فقط در مواردی که سلامت مادر یا جنین یا هر دو در معرض خطر است، به عنوان روش نجات بخش استفاده می شود. این روزها با زیاد شدن سزارین به رغم همه عوارضی که به دنبال دارد، اغلب خانمها تنها برای رهایی از درد زایمان، این روش را به صورت انتخابی جایگزین زایمان طبیعی می کنند. اما انتخاب سومی نیز وجود دارد: زایمان طبیعی آن هم بدون درد. در اغلب کشورهای پیشرفته امریکایی و اروپایی بیش از ۳دهه است که به دلیل خطر بی هوشی، جراحی و عوارض عمل سزارین،  روش زایمان بدون درد متداول شده است. در واقع پزشکان و متخصصان معتقدند با تکنیک های جدید و بدون عوارضی که برای انجام زایمان بدون درد در اختیار است، دیگر هیچ خانم بارداری نباید هنگام زایمان درد شدید آن را متحمل شود. این روش همچنین از افزایش تعداد سزارین هایی که به دلیل ترس از درد زایمان انجام می شوند به تعداد چشمگیری كاهش داده است. به طور کلی سزارین که در واقع درمانی برای زایمان های مشکل و خطرآفرین محسوب می شود، امروزه به علل مختلف در جوامع گوناگون و بویژه در شهرها رواج زیادی یافته است. دوره درد و ناتوانی طولانی مدت مادران، عوارض داروهای بیهوشی در نوزادان این مادران و نیز امکان پارگی رحم در زایمان های بعدی از معایب سزارین به شمار می آیند. از سوی دیگر پزشکان معتقدند سزارین تنها در موارد عدم امکان انجام زایمان طبیعی یا مواردی که سلامت و زندگی مادر، جنین و یا هر دوی آنها در خطر است به عنوان روش زایمان نجات بخش مورد استفاده است. سزارین عوارضی دارد که زایمان طبیعی ندارد از آن جمله عفونت لگنی پس از سزارین تقریبا ۳۰ برابر بیش از زایمان طبیعی است و شخصی که یک بار سزارین شده باشد، به احتمال زیاد دیگر قادر به زایمان طبیعی نخواهد بود و باید عمل جراحی مجددی را متحمل شود. به همه اینها باید هزینه های سنگین سزارین را نیز اضافه کرد. متخصصان زنان و زایمان معتقدند، خطر زایمان سزارین بسیار بیشتر از زایمان طبیعی است و از این رو سزارین نباید اولین انتخاب باشد، مگر به تشخیص پزشک متخصص. هم اکنون در کشورهای پیشرفته نیز روز به روز از میزان سزارین ها کاسته و روش زایمان طبیعی با شیوه زایمان بدون درد جایگزین آن شده است.

 معجزه اي به نام  انتونوكس (Entonox)

يكي از بهترين، رايج ترين و در عين حال در دسترس ترين روش ها در زايمان بدون درد بخصوص در ايران استفاده از گاز تسكين درد انتونوكس مي باشد. براي اولين بار  در سال 1881 يك پزشك لهستاني كه در روسيه كار مي‌كرد مطالعاتي بر روي گاز نيتروس اكسايد (N2O) با غلظت 80 درصد را شروع نمود و نشان داد كه استفاده از اين گاز در كاهش درد و يا بي‌دردي، روش موثر و بي‌خطري است. در سال 1963  پزشكان انگليسي مخلوط گازي از نيتروس اكسايد و اكسيژن به نسبت مساوي را  تهيه كردند و نام آن را گاز انتونوكس نهادند و در انجام زايمان طبيعي به روش بدون ‌درد مورد استفاده قرار دادند. از همان ابتداي توليد، انتونوكس به ايران نيز راه يافت و دكتر جهانشاه صالح متخصص زنان و زايمان در بيمارستان مادر تهران جهت زايمان (سال 1339) از آن استفاده مي‌كرد. امروزه اين گاز در كشورهاي آمريكا، كانادا، انگليس، آفريقاي جنوبي، استراليا و ايران توليد مي‌شود.

 انتونوكس گازی بیرنگ و بی بو و شامل ۵۰ درصد گاز اكسیژن و ۵۰ درصد گاز مي باشد. خاصیت ضد درد آن مربوط به جزء نیتروس اكساید آن است و غلظت بالای اکسیژن در آن باعث بهبود اکسیژن گیری بافتی می شود. 15 ثانیه پس از استنشاق، گاز نیتروس اكساید وارد مغز و نخاع می شود و 30 ثانیه بعد از استنشاق از طریق تضعیف مراکز مغزی و افزایش آندروفینها باعث بی دردی، آرامش، عدم توجه به محیط اطراف و تا حدی سرخوشی در فرد می شود و تا 45 ثانیه پس از استنشاق اثر آن به حداکثر می رسد و پس از قطع گاز سریع اثراتش حذف می شود. این گاز در سیلندری در اتاق زایمان  قرار می گیرد و به وسیله لوله ای به ماسك جلوی دهان و بینی متصل می شود. این روش بیشتر در پایان مرحله اول زایمان یعنی وقتی كه انقباضات شدید و سریع شده اند، به كار می رود. در مرحله دوم زایمان (یعنی وقتی كه با زور زدن نوزاد به بیرون رانده می شود)  مادر باید در ابتدای هر انقباض كمی گاز انتونوكس دریافت كرده  و سپس بر خروج نوزاد خود تمركز كند.

 انتونوكس توسط ماسكی با یك دریچه دوراهی كه بتوان دم و بازدم را از طریق آن انجام داد، استفاده  می شود. به محض شروع احساس درد و انقباض باید ماسك جلوی دهان بيمار گذاشته شده  و از طریق آن یك تنفس عمیق انجام گیرد. بعد از چند ثانیه گاز در خون به بالاترین میزان خود می رسد و این درد را تسكین می دهد. وقتی كه گاز شروع به ایجاد احساس سبكی سر می كند، عضلات شل شده و دستهاي مادر خود  به خود از روی ماسك صورت پایین می افتد و دیگر گاز استنشاق نخواهد شد. در پایان انقباض دیگر اثر گاز از بین رفته و مادر به حال عادی برمی گردد.

مزاياي زايمان بدون درد با انتونوكس:

1-انتونوکس به طور متوسط درد ناشي از انقباضات رحم طي زايمان را به ميزان 50 % کاهش مي دهد. 
2- اثرات آن خيلي سريع و پس از چند ثانيه شروع مي شود.
3-با قطع تجويز آثار آن به سرعت ناپديد مي گردد. 
3- اثر سوئي روي سلامتی  نوزادان حاصل از زايمان بي درد ندارد. 
4- عوارض جدي بر روي مادر در طي زايمان نداشته و آنچه پس از استنشاق آن  بروز مي نمايد بيشتر اثرات  ناخواسته  و گذرا محسوب  مي گردد ( مثل گيجي، خواب آلودگي، خشکي دهان، احساس کرختي در دستها و ...) که به نسبت اثر تسکین دردي آن قابل تحمل و قابل قبول مي باشد.
5-عارضه تنفسي ندارد. 
6-واکنش آلرژيک ندارد و با ساير داروها تداخل ندارد. 
7-کاربرد انتونکس آسان و حتي قابل استفاده توسط خود بيمار مي باشد. 
 8-انتونوکس به راحتي در بازار ايران قابل دستيابي است.

برای کسب اطلاعات بیشتر به پایگاه اطلاع رسانی  http://www.darmangaz.com مراجعه فرمایید.